در حالت عادی، نوه پسر حق مطالبه مهریه مادر را ندارد، چون مهریه متعلق به خود مادر است و پس از فوت او، به وراث قانونی او می‌رسد.

اما در برخی موارد خاص، اگر نوه پسر اثبات کند که مهریه توسط مادر او به او منتقل شده یا در صورت وجود توافق خاص، ممکن است ادعایی داشته باشد.

بله

سلام 

بله با کمک وکیل احتمال موفقیت وجود دارد

وقتی مادر فوت می‌کند، مهریه او به عنوان بخشی از «ماترک» (اموال و مطالبات) او محسوب می‌شود.چون مهریه بدهیِ شوهر (پدر شما) است، این طلب باید از اموال پدر مطالبه شود.

سلام بله امکان مطالبه مهریه  مادر  وجود خواهد داشت  ولی از  اموال ماترک   پدر 

بله، در حقوق ایران اصل بر این است که مهریه، دِین شوهر به زن محسوب می‌شود و با فوت زن از بین نمی‌رود؛ بلکه به ورثه او منتقل می‌شود. بنابراین اگر مادرِ نوه فوت کرده باشد و مهریه‌اش را نگرفته باشد، فرزند او (نوه پسری) می‌تواند به عنوان وارثِ مادر، سهم خود از مهریه را مطالبه کند.

اما درباره سؤال شما که آیا این مطالبه را می‌توان «از ارث پدربزرگ» انجام داد، باید بین چند حالت تفاوت گذاشت:

اگر پدرِ نوه (یعنی پسرِ پدربزرگ) بعد از پدربزرگ فوت کرده باشد:

نوه ممکن است طبق قواعد ارث، قائم‌مقام پدر خود شود و از پدربزرگ ارث ببرد.

ولی مهریه مادر، بدهیِ پدربزرگ نیست؛ بدهیِ پدرِ نوه (شوهرِ زن) است.

اگر پدرِ نوه نیز فوت کرده باشد و هنگام فوت او مهریه همسرش پرداخت نشده باشد:

مهریه جزو دیون متوفی است و باید قبل از تقسیم ارث از ترکه او پرداخت شود.

بنابراین نوه می‌تواند به عنوان وارث مادر، سهم مهریه را از اموال باقی‌مانده پدرش که از پدربزرگ به ارث میرسد مطالبه کند.

پس نتیجه کلی این است:

نوه پسری می‌تواند به عنوان وارث مادرِ فوت‌شده، سهم خود از مهریه را مطالبه کند.

ولی فقط از ترکه و اموال پدرِ بدهکار، نه مستقیماً از دارایی مستقل پدربزرگ؛ مگر در حدی که مالی از پدر در ترکه پدربزرگ قابل مطالبه و انتقال باشد. 

در پاسخ به پرسش شما، نوه پسری میتواند ادعای مهریه مادر فوت شده خود را از ترکه (ارث) پدربزرگ مطرح کند، اما صرفاً در چارچوب و به میزان سهم‌الارث خود از مادر. در ادامه با تفکیک موضوع، تحلیل حقوقی دقیق ارائه میشود.

۱. مهریه مادر متوفی، یک دین است، نه صرفاً «حق شخصی»

مهریه زن، به صراحت ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، یک دین بر ذمه شوهر (پدر پدربزرگ) است. هنگامی که شوهر فوت میکند، این دین کماکان بر ذمه او باقی میماند و باید از «ترکه» (مجموع داراییهای برجای مانده از متوفی) قبل از هر گونه تقسیم ارث، پرداخت شود. نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز به همین معنا است که مهریه جزء ماترک متوفی محسوب میشود و وارثان میتوانند آن را مطالبه کنند.

۲. ارث بردن نوه از پدربزرگ، منوط به شرط «حجب» است

مطابق ماده ۸۶۱ قانون مدنی، طبقات وراث عبارتند از: طبقه اول (پدر، مادر، اولاد و اولاد اولاد)، طبقه دوم (اجداد، برادر و خواهر و اولاد آنها) و طبقه سوم (عموها، عمه ها، خاله ها، دایی ها).

نکته بسیار مهم و محوری:

تا زمانی که وارث طبقه مقدم (فرزند) وجود داشته باشد، نوه (که وارث طبقه مؤخر است) ارث نمی‌برد. 

در فرض سوال شما، پدر بزرگ دارای یک پسر (پدر نوه) بوده است. این پسر قبل از پدربزرگ فوت کرده است. بنابراین، در زمان فوت پدربزرگ، دیگر فرزندی از او باقی نمانده است. در نتیجه، شرط «عدم وجود فرزند» محقق شده و نوه (به عنوان اولاد اولاد) از پدربزرگ ارث میبرد.

۳. نوه چگونه و به چه میزانی میتواند ادعای مهریه مادرش را مطرح کند؟

نوه در این وضعیت، به دو عنوان حقوقی میتواند مدعی شود:

اول: ارث بردن مهریه مادر به عنوان بخشی از ترکه او (وراثت با قائممقامی)

مادر نوه، پس از فوت پدربزرگ، وارث سهمی از ترکه او (شامل مهریهاش) میشود. اما چون خود مادر نیز فوت کرده است، حق او به وراثش (که نوه یکی از آنهاست) منتقل میشود. در این حالت، نوه میتواند به نیابت از مادر فوت شده، دادخواست مطالبه مهریه از پدربزرگ را اقامه کند. این دادخواست بر این اساس است که مهریه جزء ترکه متوفی محسوب شده و نوه به عنوان وارث مادر، قائممقام او در این مطالبه است. نتیجه: نوه میتواند در حد و اندازه سهم‌الارث خود از مادر (که در قالب سهم‌الارث از ترکه پدربزرگ به مادر می‌رسیده)، مهریه را مطالبه کند.

دوم: ارث بردن از پدربزرگ به عنوان وارث مستقیم

به دلیل فوت پدر قبل از پدربزرگ، نوه به جانشینی پدر، به عنوان وارث مستقیم پدربزرگ و به میزان سهمی که پدرش میبرد (یعنی سهم یک پسر، دو برابر سهم یک دختر)، از ترکه پدربزرگ ارث میبرد. در این حالت، نوه میتواند با استناد به مواد ۲۲۴ و ۲۲۶ قانون مدنی به عنوان یک طلبکار (مادر) نیست، بلکه به عنوان مالک ترکه (به میزان سهم‌الارثش)، در تقسیم ارث پدربزرگ همراه با سایر وراث مشارکت میکند.

۴. جمع‌بندی نهایی: پاسخ به پرسش سوال

بله، نوه پسری میتواند ادعای مهریه مادر فوت شده خود را از ترکه پدربزرگ مطرح کند. نحوه عمل و میزان ادعا به صورت زیر است:

· شرط لازم: اثبات فوت پسر (پدر نوه) قبل از فوت پدربزرگ.

· مبنای حقوقی: مهریه مادر یک دین (طلب مالی) بر ذمه پدربزرگ بوده و جزء ترکه او محسوب میشود.

· عنوان طرح دعوا: دادخواست مطالبه مهریه از ترکه پدربزرگ به نیابت از مادر فوتشده (قائم‌مقامی).

· میزان مطالبه: سهم‌الارث نوه از مادر، که خود معادل سهم مادر از ترکه پدربزرگ (به عنوان یک وارث از طبقه اول) است.

· مرجع صالح: دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ترکه (که معمولاً آخرین اقامتگاه متوفی است) یا دادگاه محل وقوع عقد نکاح، به انتخاب خواهان.

· مدارک لازم: گواهی فوت پدربزرگ، مادر و پدر نوه؛ انحصار وراثت پدربزرگ و مادر؛ سند ازدواج مادر و پدر (برای اثبات مهریه).

توصیه اکید میشود برای تنظیم دادخواست و پیگیری این دعوا، از یک وکیل پایه یک دادگستری متخصص در دعاوی خانواده و ارث مشاوره تخصصی دریافت کنید.